Ανασκόπηση της διήμερης επίσκεψης και της ανοικτής διάλεξης του Dieter Nitzgen  “The Psychotherapy of the individual in and through the Analytic Group. Relating Group Analysis to Contemporary Developments in Psychoanalytic Theory and Practice”

 

Το Σάββατο 28 Φεβρουαρίου και την Κυριακή 1 Μαρτίου 2026 πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα διήμερο εργασιών, το οποίο διοργάνωσε το Ινστιτούτο Ομαδικής Ανάλυσης “S. H. Foulkes” (ΙΟΑΦ), με κεντρικό ομιλητή τον Dieter Nitzgen[1] και σχολιάστρια την Φωτεινή Τιλκερίδου[2]. Οι προσκεκλημένοι συνέβαλαν ουσιαστικά στη γνωριμία με τη σύγχρονη γερμανική ομαδικοαναλυτική σκέψη και πρακτική, ενώ οι εργασίες του διημέρου συνολικά αποτέλεσαν μια σημαντική ευκαιρία για προβληματισμό γύρω από την ταυτότητα της Ομαδικής Ανάλυσης (ΟΑ), τη σχέση της με την Ψυχανάλυση, καθώς και τις θεωρητικές, κλινικές, εκπαιδευτικές και θεσμικές προκλήσεις που αναδύονται σήμερα στην ΟΑ σε διεθνές επίπεδο, στην Ελλάδα, αλλά και στο εσωτερικό του ΙΟΑΦ.

1^η μέρα Σάββατο 28/2/2026

Η πρώτη ημέρα των εργασιών θα ξεκινούσε μέσα σε μια ήδη κοινωνικά και πολιτικά φορτισμένη ατμόσφαιρα. Η μεγάλη συγκέντρωση που επρόκειτο να πραγματοποιηθεί στο κέντρο της Αθήνας, με αφορμή τη συμπλήρωση τριών χρόνων από το σιδηροδρομικό δυστύχημα των Τεμπών, αποτέλεσε εξαρχής μέρος της ομαδικής μήτρας, λειτουργώντας ως φόντο, θα λέγαμε, της συνολικής κατάστασης» που μας περιέβαλε.

Έναρξη

Την ατμόσφαιρα αυτή μοιραστήκαμε στην εκδήλωση, στο ξενοδοχείο St. George στο Λυκαβηττό, με την εναρκτήρια τοποθέτηση της Δομινίκης Μυλωνά, η οποία αναγνώρισε ακριβώς αυτή τη διαπεραστική δύναμη του κοινωνικού, λέγοντας ότι ένα μέρος του νου όλων μας βρισκόταν εκεί, στις διαδηλώσεις για την τρίτη επέτειο του σιδηροδρομικού δυστυχήματος των Τεμπών.

Μέσα σε αυτό το κλίμα ξεκίνησαν οι εργασίες της πρώτης ημέρας, με τη Δομινίκη Μυλωνά, Πρόεδρο του ΙΟΑΦ, να αναδεικνύει τον κεντρικό προβληματισμό του Ινστιτούτου, ο οποίος έχει ήδη ανοίξει από την προηγούμενη χρονιά και αφορά τις εξελίξεις στο πεδίο της ΟΑ και τις σχέσεις της με την Ψυχανάλυση, τόσο σε θεωρητικό όσο και σε κλινικό επίπεδο. Υπογράμμισε ότι η ανοιχτότητα μιας επιστημονικής ειδικότητας σε ξένες επιρροές δεν την αποδυναμώνει αλλά μπορεί να την ενισχύσει, αρκεί να συνοδεύεται από συνεχή επεξεργασία των θεωρητικών και κλινικών της εργαλείων. Συνδέοντας αυτή τη συζήτηση με την ιστορική πορεία της ΟΑ από τον Foulkes και μετά, έθεσε το κρίσιμο ερώτημα αν ο αυξανόμενος πλουραλισμός μετά τον θάνατό του εμπλούτισε το πεδίο ή αν, αντίθετα, το οδήγησε σε αποδυνάμωση της ταυτότητας του ομαδικού αναλυτή.

Κεντρική ομιλία Dieter Nitzgen

Ακολούθησε η διάλεξη του Dieter Nitzgen με τίτλο «Η ψυχοθεραπεία του ατόμου μέσα και μέσω της αναλυτικής ομάδας: Συνδέοντας την ΟΑ με τις σύγχρονες εξελίξεις στην ψυχαναλυτική θεωρία και πρακτική», η οποία επικεντρώθηκε στις απαρχές και στην εξέλιξη του εγχειρήματος της ΟΑ.

Ο Dieter Nitzgen ανέδειξε καταρχάς τον S. H. Foulkes ως φροϋδικό ψυχαναλυτή, βαθιά επηρεασμένο από βασικές ψυχαναλυτικές έννοιες, όπως ο ελεύθερος συνειρμός, η σημασία των ασυνείδητων διεργασιών, η μεταβίβαση και η σύγκρουση ως γενεσιουργός αιτία της ψυχοπαθολογίας. Ωστόσο, επεσήμανε ότι ο Foulkes δεν έμεινε απλώς εντός του φροϋδικού πλαισίου, αλλά άσκησε κριτική ακριβώς στο σημείο όπου η ψυχανάλυση αδυνατούσε να αναγνωρίσει επαρκώς την κοινωνική διάσταση του ατόμου. Ενώ η φροϋδική σκέψη έτεινε να βλέπει το κοινωνικό ως παράγωγο της ενορμητικής ζωής ή ως αντιδραστικό σχηματισμό απέναντι στις μη συμβατές ενορμήσεις, ο Foulkes στράφηκε όλο και περισσότερο στην αναγνώριση της κοινωνικής διάστασης της ψυχικής συγκρότησης.

Με αναφορά και στη συμβολή του Norbert Elias, ο Dieter Nitzgen έδειξε πώς ο Foulkes πρόσθεσε στη φυλογενετική (phylogenetic) και ψυχογενετική (psychogenetic) ψυχαναλυτική κατανόηση του υποκειμένου μια τρίτη διάσταση, την κοινωνιογενετική (sociogenetic). Οι κοινωνικές απαιτήσεις, οι νόρμες και οι αξίες δεν στέκονται απλώς απέναντι στο άτομο, αλλά μεταδίδονται και το διαπερνούν μέσα κυρίως από τους γονείς ή τα γονεϊκά αντικείμενα. Το άτομο γίνεται έτσι αντιληπτό ως κομβικό σημείο ενός κοινωνικού δικτύου. Από αυτή τη θέση απορρέει και η καθοριστική μετατόπιση του S.H. Foulkes: από το σύμπτωμα στην επικοινωνία. Η θεραπευτική διαδικασία στην ομάδα δεν αφορά μόνο την αποκάλυψη απωθημένου υλικού, αλλά την επανένταξη αυτού του υλικού σε μια κοινή και κατανοητή γλώσσα. Η κατανόηση και η επικοινωνία στην ομάδα καθίστανται έτσι ως έννοιες θεραπευτικά ισότιμες με την ψυχαναλυτική ερμηνεία.

Σε αυτό το σημείο ο Dieter Nitzgen ανέδειξε μια δεύτερη μεγάλη συμβολή του S.H. Foulkes: τη σταδιακή οικοδόμηση εννοιών ειδικών για την ομάδα (group specific concepts). Ο Foulkes γνώριζε ότι τα ομαδικά φαινόμενα δεν μπορούν να ερμηνευτούν επαρκώς με όρους ατομικής ψυχοπαθολογίας. Γι’ αυτό στράφηκε σε έννοιες ειδικές για την ομάδα και σε ομαδικά ισοδύναμα ψυχαναλυτικών εννοιών. Το ομαδικό ισοδύναμο της απώθησης αφορά ακριβώς σε ό,τι δεν μπορεί να ειπωθεί μέσα στην ομάδα λόγω φόβου, ντροπής, λογοκρισίας ή της παρουσίας συγκεκριμένων προσώπων. Εδώ ο Dieter Nitzgen συνέδεσε τον Foulkes με αυτό που σήμερα θα λέγαμε διυποκειμενικό πεδίο: η διαταραχή δεν εντοπίζεται αποκλειστικά στο άτομο, αλλά στο «ανάμεσα» (in-between) των προσώπων.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στη σταδιακή ανάπτυξη βασικών φουξιανών εννοιών όπως η «ομάδα ως όλον», η «ομαδική μήτρα» και το «κοινωνικό ασυνείδητο». Ο Foulkes δυσκολεύτηκε να δώσει εξαρχής σαφή ορισμό της μήτρας, όμως την προσέγγισε όλο και περισσότερο ως ένα επικοινωνιακό, ψυχικό και διαμεσοπροσωπικό δίκτυο μέσα στο οποίο αναδύονται τα άτομα και οι μεταξύ τους σχέσεις. Η θεραπευτική ομάδα δεν είναι κλειστό σύστημα αλλά προσανατολίζεται προς την κοινότητα (community), αφού άλλωστε ο κόσμος της πραγματικότητας, το σώμα και η κοινότητα, είναι οι «συντεταγμένες» κάθε θεραπείας.

Σε πρόσθετο υλικό, που ο Dieter Nitzgen δεν συμπεριέλαβε στην ομιλία του στην Αθήνα, αλλά ευγενικά μας παραχώρησε για την ανασκόπηση, αναδεικνύεται ακόμη περισσότερο η δεκαετία του 1960 ως κομβική περίοδος για τον S.H. Foulkes. Μέσα σε αυτό το υλικό διαφαίνεται πως ο Foulkes προχωρά σε μια ουσιαστική αναθεώρηση της ψυχαναλυτικής έννοιας του «ελεύθερου συνειρμού», διαφοροποιώντας την από τον «ομαδικό συνειρμό» ή, αλλιώς, από την «ελευθέρως ρέουσα συζήτηση». Η τελευταία δεν εδράζεται στο απομονωμένο άτομο, αλλά στην αντίδραση προς τον άλλο και στο κοινό πλαίσιο ασυνείδητης κατανόησης μεταξύ των μελών. Στο σημείο αυτό η ομάδα δεν είναι απλώς ένα πλαίσιο εφαρμογής της ψυχανάλυσης, αλλά ένα νέο πλαίσιο αναφοράς, που υποχρεώνει σε αναθεώρηση ακόμη και κεντρικών εννοιών, όπως το οιδιπόδειο σύμπλεγμα και το υπερεγώ. Η οικογένεια δεν είναι πια μόνο χώρος προσωπικής ιστορίας, αλλά μέσο πολιτισμικής μετάδοσης. Το άτομο δεν ορίζεται μόνο από το σώμα και το βίωμά του, αλλά και από τις ομάδες στις οποίες ανήκει, οι οποίες νοούνται ως εκπρόσωποι κοινωνικών σχηματισμών, περιορισμών και αναστολών.

Σχολιασμός από την Φωτεινή Τιλκερίδου

Στον σχολιασμό της, η Φωτεινή Τιλκερίδου ανέδειξε ακριβώς αυτή την καινοτομία του S. H. Foulkes: παρότι αρχικά παρέμειν κοντά στην ψυχανάλυση, δεν περιορίστηκε σε μια απλή επέκτασή της προς την ομάδα, αλλά οδηγήθηκε μέσω της σημαντικής επίδρασης του έργου του Nobert Elias σε έναν τρίτο, αυτόνομο δρόμο. Τόνισε ότι το αποφασιστικό βήμα του ήταν η αναγνώριση της υποτιμημένης από τη φροϋδική σκέψη συμβολής του κοινωνικού στη διαμόρφωση του ψυχισμού. Συνδέοντας το έργο του Foulkes με το άρθρο του Dieter Nitzgen[3] για την οικογένεια και τον πολιτισμό στην ΟΑ, υπογράμμισε ότι η οικογένεια δεν προηγείται του πολιτισμού αλλά διαμορφώνεται από αυτόν, μεταφέροντας τα πρότυπα, τις αξίες και τις νόρμες του. Έτσι και η σύγκρουση δεν είναι μόνο ενδοψυχική, αλλά διαπροσωπική, διυποκειμενική και υπερυποκειμενική.

Η κλινική βινιέτα που παρουσίασε η Φωτεινή Τιλκερίδου έκανε πιο απτή αυτή τη θεωρητική εργασία. Μέσα από μια θεραπευτική ομάδα ενηλίκων στη Γερμανία αναδείχθηκαν ζητήματα ατομικότητας, αποδοχής, υπακοής, γονεοποίησης, εκφοβισμού και εσωτερικευμένης αυστηρότητας, τα οποία όμως δεν θα μπορούσαν να γίνουν κατανοητά μόνο ως ατομικές ιστορίες. Στην ομαδική μήτρα ανιχνεύθηκε η διαγενεακή μεταφορά της ναζιστικής και μεταπολεμικής εμπειρίας, η οποία συνδέθηκε με τη σκέψη του Earl Hopper γύρω από τα φαινόμενα συσσωμάτωσης ή κροκίδωσης (aggregation) και μαζοποίησης (massification), όπως και με τη σκέψη του Donald Winnicott και της Anita Eckstead. Έτσι το υλικό της ομάδας συνδέθηκε με συμπεράσματα σχετικά με το πώς τραυματικές ιστορικές και κοινωνικές εμπειρίες συνεχίζουν να ζουν μέσα στη μήτρα των ομάδων, ξεπερνώντας τα όρια της ατομικής αφήγησης και πώς μέσα στην ομάδα οι εμπειρίες αυτές μπορούν να βρουν ίαση μέσα από τους άλλους.

Συζήτηση

Οι δύο εισηγήσεις αποτέλεσαν αφετηρία για μια ενδιαφέρουσα συζήτηση που ακολούθησε.

Το λόγο πήρε πρώτος ο Νίκος Λαμνίδης κάνοντας ένα σχόλιο για τη λέξη «συμμετούχα» από την ομιλία της Φωτεινής Τιλκερίδου. Η χρήση νεολογισμών για εκείνον αναδεικνύει το τρόπο με τον οποίο η γλώσσα δημιουργείται και εξελίσσεται μέσα στην κοινωνία – όπως υποστηρίζει ο Norbert Elias – και επιβεβαιώνει το ότι μπορούμε να σκεφτούμε μόνο στο βαθμό, που διαθέτουμε τις αντίστοιχες λέξεις. Στη συνέχεια ο Νίκος Λαμνίδης έθεσε στον Dieter Nitzgen τρία κεντρικά ερωτήματα: πρώτον, πώς ο S.H. Foulkes μετακινήθηκε από την έννοια της κοινότητας προς τον ελεύθερο συνειρμό· δεύτερον, αν ο Sigmund Freud, υπήρξε, χωρίς ο ίδιος να το γνωρίζει, κατά κάποιον τρόπο ομαδικός αναλυτής· και, τρίτον, πώς μπορεί να κατανοηθεί η σύγχρονη ιδεολογική στροφή της Ομαδικής Ανάλυσης σε διεθνές επίπεδο. Ο Dieter Nitzgen απάντησε αντίστοιχα, ότι ο Foulkes χρειάστηκε πολύ χρόνο για να εννοιολογήσει την «ελευθέρως ρέουσα συζήτηση», φτάνοντας τελικά σε μια σαφή απομάκρυνση από τον φροϋδικό «ελεύθερο συνειρμό» και δίνοντας πια έμφαση στην ερμηνεία που προέρχεται από την ίδια την ομάδα. Ως προς την ιδεολογία, τόνισε ότι το κρίσιμο είναι όχι απλώς να αμφισβητούμε αξίες και νόρμες, αλλά να μπορούμε να το κάνουμε συνεχώς, χωρίς ωστόσο να καταχρώμαστε αυτή τη δυνατότητα. Η σύγχρονη ΟΑ φαίνεται να δυσκολεύεται ακριβώς σε αυτό, όπως γίνεται φανερό μέσα στις διαμάχες της Group Analytic Society International (GASi).

Η Αμαλία Σταματάκη επανέφερε το ερώτημα για το μέλλον της ΟΑ και για το πώς μπορεί να συνεχίσει να εξελίσσεται χωρίς να χάνει ούτε τις ψυχαναλυτικές της ρίζες ούτε την ιδιαιτερότητά της. Η Φωτεινή Τιλκερίδου υποστήριξε ότι η αναγνώριση των ριζών δεν χρειάζεται να περιορίζει την ΟΑ αντίθετα, μπορεί να αποτελέσει τη βάση για να αναπτύξει τη δική της γλώσσα, τους δικούς της όρους και τη δική της επιστήμη. Το ζητούμενο, πρόσθεσε, δεν είναι να κατηγορηθεί η ψυχανάλυση για την ύπαρξή της, αλλά να συνεχιστεί μια διαδικασία εξέλιξης προς έναν τρίτο (ομαδικοαναλυτικό) τρόπο σκέψης.

Σε μια δεύτερη παρέμβασή της η Αμαλία Σταματάκη επεσήμανε ότι η παρουσίαση του έργου του Foulkes, όπως δόθηκε από τον Dieter Nitzgen, έρχεται σε αντίθεση με μια ευρέως διαδεδομένη αντίληψη ότι ο Foulkes δεν επεξεργάστηκε σε βάθος τη θεωρία του. Αντίθετα, αυτό που φάνηκε είναι ότι ο Foulkes δούλεψε εκτενώς και εξελικτικά τη θεωρητική του σκέψη, αναθεωρώντας έννοιες και μετακινούμενος διαρκώς, γεγονός που μας οδηγεί σε νέους δρόμους σκέψης και διαλόγου όσον αφορά το έργο του Foulkes, ως ένα πεδίο που βρίσκεται σε διαρκή εξέλιξη και απαιτεί συνεχή επεξεργασία.

Σε ανάλογο θεωρητικό πλαίσιο εντάχθηκε και η ερώτηση του Φώτη Γιωτάκη για τις έννοιες «matrix», «group as a whole» και «διυποκειμενικός χώρος», αναδεικνύοντας τη δυσκολία σαφούς εννοιολόγησης βασικών όρων της ΟΑ και της μεταξύ τους επικάλυψης. Οι απαντήσεις της Φωτεινής Τιλκερίδου και του Dieter Nitzgen εστίασαν στο ότι οι έννοιες αυτές προκύπτουν από διαφορετικές φάσεις της θεωρητικής εξέλιξης του Foulkes και δεν διαχωρίζονται εύκολα, ενισχύοντας την αίσθηση μιας μάλλον θεωρητικής ρευστότητας.

Στη συνέχεια της συζήτησης ήρθε ένα σχόλιο από το Νίκο Λαμνίδη, σχετικά με τις έννοιες «διαπροσωπικό» και «διυποκειμενικό», το οποίο ήταν έναυσμα για έναν σύντομο αλλά με κάποια ένταση διάλογο με τη Δομινίκη Μυλωνά, γύρω από το τι συνιστά το «πρόσωπο» και πώς αυτό σχετίζεται με την έννοια της «ψυχής.» Ο Νίκος Λαμνίδης υποστήριξε τη διάκριση ανάμεσα στο «πρόσωπο» ως μάσκα – προσωπείο – όπως αυτό εμφανίζεται στην αρχαία ελληνική τραγωδία – και στο «υποκείμενο» ως πιο σύνθετη ενδοψυχική οργάνωση. Μέσα από τη συζήτηση αναδείχθηκε η ιστορική και φιλοσοφική απόσταση ανάμεσα στην τραγική και τη χριστιανική κατανόηση του ανθρώπου, με τον Νίκο Λαμνίδη να επισημαίνει τον μεταγενέστερο χαρακτήρα της δεύτερης, καθώς και τη σημασία της διάκρισης ανάμεσα στο «διαπροσωπικό» και το «διυποκειμενικό». Από την πλευρά της, η Δομινίκη Μυλωνά τόνισε ότι η τραγική έννοια του προσώπου δεν περιλάμβανε την έννοια της ψυχής, ενώ η ίδια αντιλαμβάνεται το πρόσωπο ως τον κεντρικό τρόπο ύπαρξης του ανθρώπου, άρρηκτα δεμένο με την ψυχή και τη σχέση, υποστηρίζοντας -μάλλον- πως η ανθρώπινη ύπαρξη δεν μπορεί να νοηθεί χωρίς αυτή τη βαθύτερη πνευματική διάσταση.

Τον διάλογο ακολούθησε μια σύντομη παρέμβαση του Dieter Nitzgen, ο οποίος μίλησε για την ανάγκη δημιουργίας ενός χώρου, όπου η παρούσα «συνολική κατάσταση» μπορεί να αναλυθεί μέσα από μια «ελευθέρως ρέουσα συζήτηση». Τόνισε πως για να καταστεί αυτό δυνατό «χρειαζόμαστε έναν κύκλο», υπογραμμίζοντας τη σημασία του ομαδικού πλαισίου ως χώρου κοινής σκέψης και επεξεργασίας.

Έπειτα η Φωτεινή Τιλκερίδου πρότεινε τη διοργάνωση ένα workshop, δεδομένου ότι «οι δύο συμμετέχοντες ήταν ήδη εκεί». Σχεδόν ταυτόχρονα διατυπώθηκε και η αυθόρμητη, ενθουσιώδης πρόταση της Carla Penna να πραγματοποιηθεί ένα workshop στο επικείμενο διεθνές συνέδριο της Group Analytic Society International (GASi) στην Αθήνα, προτείνοντας λίγο αργότερα και τον τίτλο “New paths in group analytic theory”. Όπως ανέφερε, στόχος θα ήταν να δοθεί χώρος στην περαιτέρω ανάπτυξη της θεωρίας της ΟΑ. Η πρόταση αυτή φάνηκε να αγγίζει μια «επείγουσα ανάγκη», όπως σχολίασε λίγο αργότερα ο Dieter Nitzgen. Ωστόσο, μετά το κάλεσμα της Carla Penna, ακολούθησε μια σιωπή που φάνηκε να βαραίνει το κλίμα. Μέσα σε αυτό το κλίμα, η παρέμβαση του Κώστα Λιόλιου, ότι «υπάρχει κάτι που συμβαίνει στις ομάδες μας και δεν λέγεται ολοκληρωμένα», μετέφερε τον προβληματισμό από το επίπεδο των εννοιών στη «συνολική κατάσταση» της ΟΑ και την ανάγκη για επικοινωνία μέσα σ’ αυτήν.

Ομάδες συζήτησης

Στο κλείσιμο της ημέρας πραγματοποιήθηκαν τέσσερις ομάδες συζήτησης από τις 13:15 έως τις 14:45, με συντονιστές – κατά αλφαβητική σειρά – τους Dieter Nitzgen, Νίκο Λαμνίδη, Δομινίκη Μυλωνά και Αμαλία Σταματάκη.

2^η μέρα 1/3/2026

Η δεύτερη ημέρα περιελάμβανε παρουσιάσεις κλινικού υλικού υπό την εποπτεία του Dieter Nitzgen: από τις 10.00 έως τις 11.30 με μέλη του ΙΟΑΦ και από τις 12:00 έως τις 13:30 με εκπαιδευόμενους και τελειόφοιτους. Οι εργασίες του διημέρου ολοκληρώθηκαν με κλειστή συζήτηση από τις 14:30 έως τις 15:30, στην οποία συμμετείχαν ο Dieter Nitzgen, η Φωτεινή Τιλκερίδου, καθώς και μέλη, εκπαιδευόμενοι και τελειόφοιτοι του ΙΟΑΦ.

Κλειστή συζήτηση

Η συζήτηση άνοιξε με παρέμβαση της Φωτεινής Τιλκερίδου, η οποία αναφέρθηκε στη δεκαετή πορεία του ΙΟΑΦ και στη συνάντηση του 2017 στο Βερολίνο, αναγνωρίζοντας την προσπάθεια και τονίζοντας τη σημασία της διεθνούς επαφής και του ανοίγματος του Ινστιτούτου. Η Δομινίκη Μυλωνά αναφέρθηκε στις δυσκολίες των πρώτων χρόνων ίδρυσης του Ινστιτούτου και τη σημασία του 2016 ως ιστορικής καμπής, συνδέοντάς την ωστόσο και με παρούσες δυσκολίες στην επικοινωνία και συνεργασία με άλλους φορείς της ΟΑ εντός και εκτός της Ελλάδας.

Στην συνέχεια η συζήτηση στράφηκε σε ζητήματα που αφορούν τη σύγχρονη πραγματικότητα της ΟΑ στην Ελλάδα και διεθνώς. Ειδικότερα, έγινε αναφορά στην ύπαρξη πολλών Ινστιτούτων στην Αθήνα και τον τρόπο με τον οποίο αυτή βιώνεται από τους εκπαιδευόμενους του ΙΟΑΦ, καθώς και στα υψηλά εκπαιδευτικά κριτήρια που το ΙΟΑΦ καλείται να διατηρήσει και να υποστηρίξει. Παράλληλα, συζητήθηκαν οι διαφορές στην εκπαίδευση στην ΟΑ στη Γερμανία, όπου συνυπάρχουν διαφορετικά εκπαιδευτικά μοντέλα και μορφές κατάρτισης – όπως οι μεικτές ομάδες και τα block trainings -, με διευρυμένες διαθέσιμες επιλογές για τους εκπαιδευόμενους.

Η συζήτηση επεκτάθηκε επίσης στις σχέσεις με τους διεθνείς οργανισμούς της ΟΑ και στις ιστορικές διασπάσεις του χώρου στην Ελλάδα. Τονίστηκε τόσο η δυσκολία όσο και η αναγκαιότητα διατήρησης ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας και διαλόγου, όχι μόνο ανάμεσα στα ελληνικά ινστιτούτα, αλλά και με διεθνείς οργανισμούς και δίκτυα, όπως το European Group Analytic Training Institutions Network (EGATIN) και η Group Analytic Society International (GASi).

Ο Dieter Nitzgen έκλεισε τη συζήτηση με τη σκέψη ότι κανείς δεν είναι αυτάρκης, αλλά όλοι χρειαζόμαστε τους άλλους, υπογραμμίζοντας πως μέσα από τη συνάντηση και τη φιλική σχέση με τον άλλον μπορεί να αναδυθεί η δυνατότητα της ίασης (healing).

Η συζήτηση ολοκληρώθηκε με ευχαριστίες, αφήνοντας ωστόσο ανοιχτό το ερώτημα της δυνατότητας ουσιαστικής επικοινωνίας και διασύνδεσης, μαζί με την ελπίδα ότι μπορούν ακόμη να δημιουργηθούν γέφυρες συνάντησης και διαλόγου.

Συμπερασματικά

Από την εμπειρία του διημέρου αναδείχθηκαν ορισμένα κεντρικά ζητήματα, που φαίνεται να απασχολούν σήμερα την ομαδικοαναλυτική κοινότητα:

• η θέση της ιδεολογίας στον θεωρητικό και κλινικό πυρήνα της ΟΑ,
• η σχέση της ΟΑ με τη (σύγχρονη) Ψυχανάλυση, μια σχέση που παραμένει ανοιχτή σε συνεχή επεξεργασία και αναθεώρηση,
• τα εκπαιδευτικά ζητήματα και η μετάδοση της ομαδικοαναλυτικής γνώσης.

Παράλληλα, αναδείχθηκε η ανάγκη για ουσιαστικό διάλογο, θεωρητική εξέλιξη και δημιουργία χώρων συνάντησης, όπου η ζωντανή ομαδικοαναλυτική εμπειρία μπορεί να λειτουργήσει ως πεδίο συλλογικής επεξεργασίας και, ενδεχομένως, δυνατότητας ίασης των σχισμάτων. Μέσα από τη δέσμευση σε αυτόν τον διάλογο και τη συνεργασία φαίνεται να διατηρείται η δυνατότητα ουσιαστικής εξέλιξης, τόσο για κάθε ομαδικό αναλυτή ξεχωριστά όσο και για την ίδια την ΟΑ ως πεδίο.

 Bάνα Σακελλαρίου

 

[1] Σημαντικός θεωρητικός της ΟΑ, που έχει εντρυφήσει στο έργο του Foulkes. Ψυχολόγος, ΟΑ, διδάσκων στο Ινστιτούτο ΟΑ Χαϊδελβέργης και στη Γερμανική Εταιρεία Ομαδικής Αναλυτικής και Ομαδικής Ψυχοθεραπείας και Ψυχαναλυτής στην Ψυχαναλυτική Εταιρεία Φροϋδικής Ψυχανάλυσης, που εστιάζει στην επανάγνωση του Freud στη βάση του έργου του Λακάν. Κεντρικός ομιλητής Foulkes Lecture 2008, «Το κίνημα της ΟΑ, 60 χρόνια μετά: μια επανεξέταση της εισαγωγής στην ομαδική αναλυτική ψυχοθεραπεία του Foulkes», όπου επεσήμανε τη θεωρητική και κλινική σημασία του εν λόγω έργου για την ΟΑ και τόνισε τη διαχρονική αξία των θεωρητικών αρχών του Foulkes για την κατανόηση της ομάδας. (Ακριβής μεταφορά από την εισαγωγική τοποθέτηση της Δομινίκης Μυλωνά).

[2] Ψυχολόγος, Ψυχαναλύτρια/Ψυχοθεραπεύτρια, ομαδική αναλύτρια. Εγάζεται ιδιωτικά, εντός του κρατικού συστήματος υγείας της Γερμανίας και στο Ινστιτούτο Ψυχαναλυτικής Ομάδας Εργασίας Κολωνίας-Ντίσελντορφ (IPA), όπου έχει επικεντρωθεί στην οργάνωση της εκπαίδευσης στην ομαδική ανάλυση / ψυχοθεραπεία και εδώ και 8 χρόνια είναι επικεφαλής της «Ομάδας Εργασίας Ομαδικής Ανάλυσης και Ομαδικής Ψυχοθεραπείας». Είναι λέκτορας, εκπαιδευτική θεραπεύτρια, εκπαιδευτική ομαδική αναλύτρια και επόπτρια στην Ψυχαναλυτική Ομάδα Εργασίας Κολωνίας-Ντίσελντορφ, στο Διεθνές Ινστιτούτο Ομαδικής Ανάλυσης Altaussee, στο Ινστιτούτο Ψυχανάλυσης της Ρηνανίας (IPR) και στο Ψυχαναλυτικό Ινστιτούτο «Pulsion» στη Νέα Υόρκη. Επιπλέον, συμμετέχει τακτικά, στο Διεθνές Ινστιτούτο Ομαδικής Ανάλυσης Altaussee, στην Αυστρία, ως εκπαιδευτική ομαδική αναλύτρια. Συνυποψήφιο μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Γερμανική Εταιρεία Ομαδικής Ανάλυσης, Ομαδικής Ψυχοθεραπείας και Ψυχοδυναμικής (D3G).Και μέλος του ΙΟΑΦ.

 

[3] Nitzgen, D. (2025). Familie und Kultur in der Gruppenanalyse von Foulkes – Die Gruppe diesseits der Familie [«Οικογένεια και Πολιτισμός στην Ομαδική Ανάλυση του Foulkes – Η ομάδα πέρα από την οικογένεια»]. Gruppenanalyse, σσ. 65–91.